Çalışma neyi araştırdı?
Yazarlar, sağlık hizmetlerinin küresel sera gazı salımının %4-5'inden sorumlu olduğunu ve ortopedik cerrahinin, enerji yoğun ekipman ve çok sayıda tek kullanımlık malzeme nedeniyle bunun önemli kaynaklarından biri olduğunu belirtmektedir. Diz ve kalça protezi için bu tür hesaplamalar yapılmış olsa da kalça artroskopisinin (kalça ekleminin kamerayla yapılan kapalı ameliyatı) çevresel yükü incelenmemişti.
Çalışmanın amacı, sporla aktif olarak ilgilenen ve profesyonel sporcu olmayan hastalarda kalça artroskopisinin hasta başına karbon ayak izini ölçmek, bunu belirleyen etkenleri saptamak ve karbon ayak izinin ameliyat sonrası işlevsel sonuçlarla ilişkisini incelemekti.
Nasıl yapıldı?
Bu bir geriye dönük kohort çalışmasıdır. Mart 2023-Mart 2025 arasında tek bir üçüncü basamak merkezde femoroasetabular sıkışma (kalçada kemik çıkıntılarının eklemi sıkıştırması) nedeniyle ilk kez kalça artroskopisi yapılan 58 hasta incelendi.
- Karbon salımı (kg CO₂ eşdeğeri) her hasta için altı alanda hesaplandı: ameliyathane enerjisi, cerrahi malzemeler, sterilizasyon, anestezi, hastanın ulaşımı ve atık yönetimi.
- İşlevsel sonuçlar 12. ayda iHOT-12 ve Kalça Sonuç Skoru (günlük yaşam ve spor alt ölçekleri) ile değerlendirildi.
- Toplam karbon ayak izini ve yazarların tanımladığı "karbon verimliliğini" bağımsız olarak öngören etkenler çok değişkenli regresyon analiziyle araştırıldı.
Ne bulundu?
- Ortalama toplam karbon ayak izi hasta başına 75,14 ± 24,18 kg CO₂ eşdeğeriydi.
- En büyük paylar ulaşım (%52,9) ve cerrahi malzemelere (%29,6) aitti.
- Hastanın kat ettiği yol mesafesi, ameliyat süresi ve hastaneye geliş sayısı toplam karbon ayak izinin anlamlı öngörücüleriydi; bu model karbon ayak izindeki değişkenliğin %77,7'sini açıklıyordu.
- Malzemeye bağlı salım, 2 ankor kullanılanlarla 3 ya da daha fazla ankor kullanılanlar arasında anlamlı olarak farklıydı. Ancak 2 ankorlu grupta yalnızca 4 hasta vardı; yazarlar bu bulgunun yalnızca yeni bir hipotez düşündürdüğünü vurgulamaktadır.
- Ameliyat öncesi iHOT-12 skoru yüksek olanlarda karbon verimliliği daha iyiydi; revizyon (tekrar) ameliyatı ise daha düşük verimlilikle ilişkiliydi. Yazarlar bu ilişkinin neden-sonuç olarak değil, tanımlayıcı olarak yorumlanması gerektiğini belirtmektedir.
Yazarların vardığı sonuç
Yazarlara göre bu keşif amaçlı, tek merkezli çalışmada kalça artroskopisinin karbon ayak izi büyük ölçüde hastanın ulaşımı ve cerrahi malzemelerden kaynaklanıyordu. Bulgular, ulaşım planlamasının, ameliyat verimliliğinin ve malzeme seçiminin iyileştirilmesinin klinik sonuçlardan ödün vermeden çevresel etkiyi azaltabileceğini düşündürmektedir. Yazarlar bunun daha büyük ve çok merkezli hasta gruplarında doğrulanması gerektiğini vurgulamaktadır.
Çalışmanın sınırlılıkları
- Çalışma tek merkezli ve keşif amaçlıdır; sonuçların daha büyük, çok merkezli gruplarda doğrulanması gerekir.
- Geriye dönük bir tasarıma sahiptir.
- Ankor sayısına ilişkin karşılaştırmada 2 ankorlu grup yalnızca 4 hastadan oluşmaktadır.
- Karbon verimliliği ile ilgili ilişkiler neden-sonuç değil, tanımlayıcı niteliktedir.
Not: Bu özet, makalenin tam metnine erişilemediği için yayımlanmış özet (abstract) ve öne çıkan noktalar bölümüne dayanmaktadır.
Künye
Özdemir E, Altay N, Topsakal FE, Şahbat Y, Gürsoy S. (2026). Carbon footprint of hip arthroscopy in non-professional athletically active patients: a patient-level analysis of surgical variables, anesthesia type, and functional outcomes. Journal of Hip Preservation Surgery, hnag035. Lisans: CC BY 4.0.
DOI: 10.1093/jhps/hnag035
Tam metin (ücretsiz): Journal of Hip Preservation Surgery (Oxford University Press)
Bu yazı, yayımlanmış bir bilimsel makalenin genel bilgilendirme amaçlı özetidir; muayene ve kişisel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için hekiminize başvurunuz.
