Dirsek Cerrahisi: Kırık, Bağ, Tendon ve Sinir Tedavileri

Dirsek Cerrahisi Nedir?

Dirsek cerrahisi, dirseğin kemikleri, kıkırdağı, bağları, tendonları, eklem kapsülü, sinirleri veya eklem yüzeyleri üzerinde uygulanan cerrahi tedavidir. Kırıkları sabitlemek, yırtılmış bağları yeniden yapılandırmak, sertliği gidermek, sinir sıkışmasını rahatlatmak, kopmuş tendonları onarmak veya ciddi hasar görmüş eklem yüzeylerini değiştirmek için kullanılır. Genellikle ağrısı, dengesizliği, güçsüzlüğü veya hareket kaybı yapılandırılmış ameliyatsız tedaviyle düzelmeyen ya da yaralanması alçı veya ateller içinde iyi iyileşemeyecek kadar yer değiştirmiş veya dengesiz olan kişilerde gündeme gelir.

Dirsek, zorlu bir görevi olan küçük bir eklemdir. Kaldırmanızı, uzanmanızı, itmenizi, çekmenizi, ön kolunuzu döndürmenizi ve elinizi tam olarak ihtiyaç duyduğunuz yere yerleştirmenizi sağlar. Eklem yaralandığında, sertleştiğinde, dengesizleştiğinde veya ağrılı hale geldiğinde sıradan işler zorlaşır: çanta taşımak, kapı açmak, klavyede çalışmak, tenis servisi atmak, bir çocuğu kucağa almak, gece boyunca uyumak. Bu sayfayı okuyorsanız, muhtemelen hastaların çoğunun ilk randevusuna getirdiği soruları düşünüyorsunuz: yaralanma kendiliğinden iyileşecek mi, dirsek ameliyatı gerçekten gerekli mi, hareketin ne kadarı gerçekçi olarak geri gelebilir ve işe ya da antrenmana ne zaman dönebilirsiniz? Bu sayfa, bu soruları kanıtların izin verdiği ölçüde doğrudan yanıtlamaktadır.

Anatomiyi anlamak, dirsek cerrahisinin neden bu kadar çeşitli olduğunu açıklar. Dirsekte üç kemik birleşir: üst koldaki humerus ile ön koldaki radius ve ulna. Bu kemikler birlikte ön kolu büken, düzelten ve döndüren bir eklem sistemi oluşturur. Stabiliteyi kemiklerin şekli, eklem kapsülü ve eklemin iç ve dış yanlarındaki güçlü bağlar sağlar. Tendonlar el bileğini, eli ve parmakları hareket ettiren kasları sabitler. “Komik kemiğinizi” çarptığınızda karıncalanan ulnar sinir de dahil olmak üzere önemli sinirler, eklemin milimetreler yakınından geçer. Pek çok kritik yapı dar bir alanı paylaşır; bu nedenle dirsek sorunları dikkatli bir tanı ve hassas bir cerrahi planlama gerektirir.

Dirsek cerrahisi tek bir ameliyat değil, bir işlemler ailesidir. Bazıları açık olarak, cerraha hasarlı bölgeye doğrudan erişim sağlayan bir kesi yoluyla yapılır. Diğerleri artroskopiktir: küçük kesiler, bir kamera ve büyütülmüş görüntü altında eklemin içinde çalışan ince aletler. Karmaşık vakalarda bazen her iki yaklaşım birlikte kullanılır. Seçim; tedavi edilen duruma, hasarın şiddetine, kemik ve yumuşak dokunuzun kalitesine ve cerrahın sizin özel durumunuzda hangi tekniğin en güvenilir sonucu vereceğine ilişkin değerlendirmesine bağlıdır.

Bu terim altında en sık gruplandırılan işlemler şunlardır:

• Plak, vida, pin veya tellerle kırık tespiti
• Dengesizlik (instabilite) için bağ onarımı veya rekonstrüksiyonu
• Serbest cisimlerin ve kemik çıkıntılarının artroskopik olarak çıkarılması
• Sertlik için skar (yara) dokusunun ve eklem kapsülünün serbestleştirilmesi
• Distal biseps ve triseps kopmaları dahil tendon onarımı
• En sık ulnar siniri ilgilendiren sinir serbestleştirme (dekompresyon) veya sinirin yerinin değiştirilmesi (transpozisyon)
• Konservatif tedavi başarısız olduğunda tenisçi dirseği veya golfçü dirseği cerrahisi
• İleri kireçlenme veya eklem tahribatı için parsiyel ya da total dirsek protezi

İşlem ne olursa olsun hedefler aynıdır: daha az ağrı, daha iyi stabilite, daha işlevsel hareket, korunan sinir işlevi ve sizin için önemli olan aktivitelere güvenli bir dönüş.

Dirsek ameliyatı büyük bir ameliyat mıdır?

Bu tamamen işleme bağlıdır. Serbest bir parçanın artroskopik olarak çıkarılması veya sıkışmış bir sinirin serbestleştirilmesi görece sınırlı bir ameliyattır ve çoğu zaman günübirlik cerrahi olarak yapılır. Karmaşık bir kırığın sabitlenmesi, bir bağın tendon grefti ile yeniden yapılandırılması veya eklemin protezle değiştirilmesi ise anestezi, implantlar, bazen hastanede kalış ve aylar süren yapılandırılmış rehabilitasyon gerektiren büyük ameliyatlardır. Daha küçük dirsek işlemleri bile ciddiye alınmayı hak eder; çünkü dirsek her türlü girişimden sonra kolayca sertleşir ve sinirler her cerrahi yaklaşımın yakınından geçer. Herhangi bir dirsek ameliyatını sıradan bir iş gibi değil, gereği gibi hazırlanılması gereken bir süreç olarak ele almak akılcı olacaktır.

En sık yapılan dirsek ameliyatı hangisidir?

Kırık tespiti ve ulnar sinir serbestleştirmesi dünya genelinde en sık yapılan dirsek ameliyatları arasındadır; dirsek artroskopisi ve tenisçi dirseği serbestleştirmesi de yaygındır. Tek ve evrensel bir yanıt yoktur; çünkü tablo ülkeye, yaş grubuna ve hastane türüne göre değişir: travma birimleri daha fazla kırık tespit eder, spor hekimliği klinikleri daha fazla bağ ve tendon vakası görür, üst ekstremite birimleri ise daha fazla sinir cerrahisi yapar. Sizin için önemli olan sıralama değil, önerilen ameliyatın özel tanınıza ve hedeflerinize uygun olup olmadığıdır.

Kimlerin Dirsek Cerrahisine İhtiyacı Olabilir?

Ani bir yaralanmanın, sporla ilişkili bir aşırı kullanım sorununun ya da ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen ilerleyici bir durumun ardından dirsek cerrahisine ihtiyacınız olabilir. Belirtiler altta yatan nedene göre değişir; ancak hastalar sıklıkla günlük işleri engelleyen ağrıyı, kolu bükmekte veya düzeltmekte güçlüğü, kaldırırken veya kavrarken güçsüzlüğü, eklemin boşalabileceği hissini, eklemin içinde kilitlenme veya takılmayı, gözle görülür şekil bozukluğunu, geçmeyen şişliği, yüzük ve serçe parmaklarda uyuşma veya karıncalanmayı ya da aylarca süren çabaya rağmen işe veya spora dönememeyi tarif eder.

Travmatik yaralanmalarda ameliyat; kemikler yer değiştirdiğinde, eklem yüzeyi bozulduğunda, dirsek dengesiz olduğunda veya kırık tipinin alçı ya da atel içinde iyi iyileşmesi olası olmadığında gündeme gelir. Örnekler arasında eklem çevresindeki karmaşık kırıklar, kırıklı çıkıklar, olekranon kırıkları, radius başı kırıkları ve distal humerus kırıkları yer alır. Bu yaralanmalarda zamanlama önemlidir; çünkü dirsek travmadan sonra şaşırtıcı derecede hızlı sertleşebilir: bu gerçek, hem ameliyat kararını hem de sonrasındaki rehabilitasyonu şekillendirir.

Spor ve aktiviteyle ilişkili durumlarda; tam bağ yırtıkları, tekrarlayan dengesizlik, tendon kopmaları veya yapılandırılmış rehabilitasyona, uygun enjeksiyonlara, aktivite düzenlemesine ve ilaç tedavisine rağmen geçmeyen ağrı için ameliyat gerekebilir. Atış yapan sporcular, raket sporcuları, jimnastikçiler, halterciler ve bedensel işlerde çalışanların her biri kendine özgü yaralanma tipleri geliştirir; çünkü tekrarlayan zorlanma, dirseğin belirli yapılarını belirli biçimlerde yükler. Sporunuzun veya mesleğinizin gerekliliklerini göz ardı eden bir tedavi planı eksik kalır.

Tanı ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile başlar. Cerrah ağrının nerede olduğunu, eklemin ne kadar hareket ettiğini, ne kadar güçlü ve stabil olduğunu, sinirlerin tahriş olup olmadığını, daha önce hangi yaralanmaların geçirildiğini ve işinizin ve sporunuzun koldan gerçekte ne beklediğini değerlendirir. Ardından görüntüleme, rutin olarak istenmek yerine belirli soruları yanıtlamak üzere seçilir. Röntgen kemik hizasını, kırıkları, kireçlenmeyi, eklem aralığını ve serbest cisimleri değerlendirir. BT, karmaşık kırıkları veya kemik şekil bozukluğunu üç boyutlu olarak tanımlar. MR bağları, tendonları, kıkırdağı, kemik ezilmesini (kemik ödemini) ve yumuşak doku yaralanmasını gösterir. Ultrason, seçilmiş vakalarda tendonların ve sinirlerin dinamik olarak değerlendirilmesinde faydalıdır. Ulnar sinir sıkışmasından veya başka bir sinir tutulumundan şüphelenildiğinde sinir iletim çalışmaları önerilebilir.

Kapsamlı bir tanısal değerlendirme, hastaları gereksiz ameliyattan da korur. Bir ameliyatın uygun olup olmadığını belirlemek için mevcut tıbbi kayıtlar, görüntüleme çalışmaları, ameliyat raporları ve fizik tedavi notları yeni muayene ile birlikte gözden geçirilir. Bu önemlidir; çünkü ameliyata ihtiyaçları olduğuna inanan hastaların bir kısmı için ameliyatsız tedaviye devam etmek daha uygundur ve dikkatli bir değerlendirme, geri dönüşü olmayan herhangi bir karar verilmeden önce bunu ortaya koyar.

Dirsek Cerrahisi ile Tedavi Edilen Durumlar

Dirsek cerrahisi kemiği, kıkırdağı, bağları, tendonları, sinirleri ve yumuşak dokuyu etkileyen geniş bir sorun yelpazesini ele alır. Durum belirgin ağrıya veya işlev kaybına yol açtığında, eklemin stabilitesini tehdit ettiğinde, yer değiştirme veya şekil bozukluğu içerdiğinde ya da ameliyatsız tedavi gerçek anlamda denenip başarısız olduğunda ameliyat gerekçesi en güçlü haldedir. Kırık tedavisi ve tenisçi dirseği aşağıda kendi bölümlerinde ele alınmıştır; diğer başlıca endikasyonlar şunlardır.

Bağ yaralanmaları, özellikle dirseğin iç yanındaki ulnar kollateral bağ veya dış yanındaki lateral bağ kompleksi yırtıldığında dengesizliğe yol açar. Atış yapan sporcular ve dirseği çıkmış hastalar, rehabilitasyondan sonra eklem boşalmaya devam ederse bağ onarımına veya rekonstrüksiyonuna ihtiyaç duyabilir. Rekonstrüksiyonda yırtılan bağı yeniden oluşturmak için genellikle bir tendon grefti kullanılır.

Dirsek sertliği; travma, önceki ameliyat, kireçlenme, yanıklar, uzun süreli hareketsizlik veya iltihaplı hastalık sonrasında gelişir. Fizik tedavi ve ateller işlevsel bir hareket açıklığını yeniden sağlayamadığında, skar dokusunun cerrahi olarak serbestleştirilmesi, kemik çıkıntılarının alınması veya büzüşmüş kapsülün serbestleştirilmesi düşünülebilir. Dirseğin sertleşme eğilimi, onun belirleyici klinik özelliklerinden biridir ve modern rehabilitasyonun uzun süre alçıda kalmak yerine erken, kontrollü hareketi neden tercih ettiğini açıklar.

Dirsek kireçlenmesi (osteoartrit); yaşa bağlı aşınma, önceki yaralanma, iltihaplı hastalık veya yıllarca süren ağır ve tekrarlayan kullanım sonucu ortaya çıkar. Hafif ila orta düzeydeki kireçlenme bazen hasarlı dokunun temizlenmesi (debridman) ve serbest cisimlerin çıkarılmasıyla artroskopik olarak tedavi edilebilir. Şiddetli ağrı ve işlev kaybıyla seyreden ileri kireçlenme, özenle seçilmiş hastalarda eklem protezini gerekli kılabilir: bu, ağrının giderilmesi ile kalıcı kaldırma kısıtlamalarının birbirine karşı tartılmasını gerektiren bir karardır.

Tendon hastalıkları arasında kronik lateral epikondilit (tenisçi dirseği), medial epikondilit (golfçü dirseği), distal biseps tendon kopması ve triseps tendon kopması yer alır. Tendon tahrişlerinin çoğu ameliyat olmadan geçer. Ameliyathaneye ulaşanlar, tam kopmalar ile kapsamlı ameliyatsız tedavinin tüm seçeneklerinin tükendiği kronik vakalardır.

Sinir sıkışması, özellikle ulnar siniri etkileyen kubital tünel sendromu; yüzük ve serçe parmaklarda uyuşma ve karıncalanmaya, elde güçsüzlüğe ve dirsek bükülü kaldığında kötüleşen belirtilere yol açar. Belirtiler ilerlerse veya sinir testleri belirgin bir sıkışma gösterirse, ameliyatla sinirin çevresindeki sıkı doku serbestleştirilebilir veya sinir üzerindeki gerginliği azaltmak için sinirin yeri değiştirilebilir. Dirsekteki periferik sinir sorunları genellikle üst ekstremite ortopedi cerrahları tarafından yönetilir; ancak karmaşık sinir yaralanmalarında bazen beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) uzmanlığından da yararlanılır.

Serbest cisimler, kıkırdak lezyonları ve mekanik kilitlenme; travma sonrasında, kireçlenmeyle birlikte ya da özellikle genç sporcularda görülen bir kıkırdak hastalığı olan osteokondritis dissekans durumunda ortaya çıkar. Artroskopi serbest parçaları çıkarabilir, hasarlı yüzeyleri düzeltebilir veya seçilmiş kıkırdak hasarlarını tedavi edebilir; böylece takılan veya kilitlenen bir eklemin pürüzsüz mekaniği yeniden sağlanır.

Dirsek Kırığı Cerrahisi

Dirsek kırığı, eklemde birleşen üç kemikten bir veya daha fazlasında oluşan kırıktır: distal humerus, ulnanın ucundaki olekranon, radius başı veya koronoid çıkıntı; ve dirsek cerrahisinin en sık nedenlerinden biridir. Dirsek düz bir kemik parçası değil bir eklem olduğundan, bu kırıkların çoğu eklem yüzeyinin kendisini de içerir. Yalnızca birkaç milimetre yanlış konumda iyileşen bir eklem yüzeyi kalıcı sertlik, sürtünme ve erken kireçlenme anlamına gelebilir; bu nedenle yer değiştirmiş dirsek kırıkları, örneğin basit bir el bileği kırığına kıyasla çok daha sık cerrahi olarak sabitlenir.

Standart ameliyat açık redüksiyon ve internal fiksasyondur: cerrah kemik parçalarını hassas bir şekilde yeniden konumlandırır, ardından bunları belirli kırık tipine göre seçilmiş plak, vida, pin veya gergi bandı telleriyle sabitler. Sağlam tespit iki amaca hizmet eder. Kemiğin anatomik konumda iyileşmesini sağlar ve dirsekte en az bunun kadar önemli olarak, hareketin sertlik yerleşmeden önce, erken dönemde başlamasına olanak tanır. Yeniden yapılandırılamayan bazı radius başı kırıkları ise bunun yerine radius başının küçük bir implantla değiştirilmesiyle tedavi edilir. Cilt ve yumuşak doku hasarı içeren ağır açık yaralanmalarda zaman zaman kemik çalışmasına ek olarak plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahiden de rekonstrüktif destek gerekir.

Çocuklarda dirsek çevresindeki kırıklar farklı bir klinik dünyadır: büyüyen kemik farklı iyileşir, büyüme plakları korunmalıdır ve tedavi kararları kendine özgü kurallara göre verilir. Bu yaralanmaları olan çocuklar, özel çocuk hasta süreçleri içinde değerlendirilir ve tedavi edilir: çocuk cerrahisi çerçevesi, tam da çocuklar küçük yetişkinler olmadığı için vardır.

Kırık bir dirsekten iyileşmek ne kadar sürer?

Kırık bir dirsekte kemiğin kendisinin kaynaması için genellikle birkaç haftalık bir süre, hareketin, gücün ve özgüvenin geri gelmesi için ise birkaç ay gerekir; kesin seyir hangi kemiğin kırıldığına, ne kadar ağır kırıldığına ve nasıl tedavi edildiğine bağlıdır. Atelle tedavi edilen basit ve stabil bir kırık, plaklarla sabitlenen bir kırıklı çıkığa göre daha hızlı iyileşir. Önce bir koruma dönemi, ardından giderek daha serbest hareket, sonra da güçlendirme beklemeniz gerekir. Kolun düzleşmesindeki son birkaç derece genellikle en yavaş geri gelen harekettir ve bazı hastalarda iyi kaynamış bir kırıktan sonra bile küçük ve kalıcı bir düzleştirme (ekstansiyon) kaybı kalır. Her aşamanın ne zaman başlayabileceğini yalnızca takvim değil, cerrahınızın kontrol röntgenleri belirler.

Parçalanmış bir dirsek tedavi açısından ne anlama gelir?

Parçalanmış dirsek, kemiğin birden fazla parçaya ayrıldığı, çoğu zaman eklem yüzeyinin de tutulduğu ve bazen buna ek olarak çıkık veya bağ yaralanmasının eşlik ettiği parçalı (komminüte) kırığın günlük dildeki karşılığıdır. Bunlar tedavisi en zorlu dirsek yaralanmalarıdır. Ameliyatın amacı, eklem yüzeyini parça parça yeniden oluşturmak ve erken harekete izin verecek kadar sağlam şekilde sabitlemektir; parçalar yeniden yapılandırılamayacak kadar küçük veya hasarlı olduğunda seçenekler arasında eklemin bir kısmının protezle değiştirilmesi yer alır. Bu tür bir yaralanmadan sonra iyileşme aylarla ölçülür, rehabilitasyon yoğundur ve dürüst cerrahlar, hedefin kazadan önceki dirseğinizle aynı olmayabilecek, ancak işlevsel bir dirsek olduğunu en baştan söyler.

Tenisçi Dirseği Cerrahisi

Tenisçi dirseği cerrahisi, uygun bir ameliyatsız tedavi süreci başarısız olduğunda kronik lateral epikondiliti, yani ön kolun ekstansör (açıcı) kaslarını dirseğin dış çıkıntısına bağlayan tendonun dejenerasyonunu tedavi eder. Adı yanıltıcıdır: tenisçi dirseği olan kişilerin çoğu eline hiç raket almamıştır. İşte, klavye başında veya spor salonunda tekrarlanan kavrama ve el bileğini geriye bükme hareketleri bu tendonu aynı ölçüde aşırı yükleyebilir. Durum yaygındır, ameliyat ise yaygın değildir; çünkü vakaların büyük çoğunluğu zamanla, yük yönetimiyle, fizik tedaviyle ve seçilmiş hastalarda enjeksiyonlarla geçer.

Tenisçi dirseği için bir ameliyat var mı?

Evet. Yapılandırılmış fizik tedavi, aktivite düzenlemesi, dirseklik kullanımı ve uygun enjeksiyonlardan oluşan, iyi yürütülmüş konservatif tedaviye aylarca devam edilmesine rağmen belirtiler sürüyorsa ameliyat makul bir seçenek haline gelir. Ameliyat bilinçli olarak son çare olarak konumlandırılır; bunun nedeni ameliyatın alışılmadık derecede riskli olması değil, pek çok hastanın ameliyatsız iyileşmesi ve erken ameliyatın insanları hiç ihtiyaç duymayacakları bir cerrahiye maruz bırakacak olmasıdır. Ameliyatsız tedavi seçeneklerini gerçekten tükettiyseniz ve ağrı hâlâ kavramanızı, işinizi veya uykunuzu kısıtlıyorsa, bu bir cerrahi adayın profilidir.

Tenisçi dirseği ameliyatları neleri kapsar?

Tenisçi dirseği ameliyatları, tendonun dış dirsekteki yapışma yerindeki dejenere kısmını çıkarır veya serbestleştirir ve iyileşmesi için sağlıklı dokuyu yerinde bırakır. Bu işlem küçük bir açık kesiyle veya artroskopik olarak yapılabilir; seçim cerrahın değerlendirmesine ve eklemin içinde de müdahale gerektiren bir durum olup olmadığına bağlıdır. Tenisçi dirseği ameliyatlarının çoğu genel veya bölgesel anestezi altında yapılan günübirlik işlemlerdir; sonrasında hafif bir pansuman veya kısa süreli bir atel uygulanır. İç taraftaki ayna görüntüsü sorun olan golfçü dirseğine de aynı mantıkla yaklaşılır; ek olarak ulnar sinirin cerrahi alana yakın olduğu göz önünde bulundurulur.

Tenisçi dirseği ameliyatından ne kadar sonra kolumu düzeltebilirim?

Genellikle birkaç gün içinde, nazikçe; ve her zaman herhangi bir genel zaman çizelgesinden önce cerrahınızın size özel protokolü esas alınarak. Tenisçi dirseği serbestleştirmesi eklemin dengesini bozmaz; bu nedenle uzun süreli hareketsizliğe nadiren ihtiyaç duyulur. Protokollerin çoğu, ilk haftalarda kuvvetli kavrama ve kaldırmadan kaçınırken sertliği önlemek için el bileği ve dirseğin erken hareketini teşvik eder. Rahat ve tam düzleştirme, burada kırık veya bağ ameliyatına göre daha erken gelme eğilimindedir. Daha uzun süren ise kavrama gücüdür; iyileşmekte olan tendona binen yük, haftalar ila aylar içinde kademeli olarak artırılır.

Dirsek Cerrahisi Nasıl Yapılır: Hazırlıktan İyileşmeye

Dirsek cerrahisi ameliyathaneden çok önce başlar. Tıbbi ekip tanınızı, görüntülemelerinizi, genel sağlık durumunuzu, ilaçlarınızı, alerjilerinizi, önceki ameliyatlarınızı ve anestezi geçmişinizi gözden geçirir. Yaşınıza, sağlık durumunuza ve planlanan işleme bağlı olarak kan testleri, kardiyak değerlendirme veya ek görüntülemeler istenebilir. Kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları, bağışıklığı baskılayan ilaçlar veya kanamayı etkileyen takviyeler kullanıyorsanız, hekimleriniz bunlardan herhangi birinin düzenlenmesinin gerekip gerekmediği ve ne zaman düzenleneceği konusunda size özel talimatlar verecektir: bu kararlar bir kontrol listesine değil, tedavinizi yürüten hekimlerinize aittir.

Ameliyat öncesi görüşme, dirsekte diğer eklemlerin çoğundan daha fazla önem taşır. Cerrahınız ameliyatın amacını, planlanan kesiyi veya artroskopik yaklaşımı, kullanılacak implant ya da greftleri, size uygulanacak işleme özgü sinirle ilgili hususları ve rehabilitasyon planını açıklar. Koruma ve erken hareket hassas bir şekilde dengelenmelidir: fazla hareketsizlik sertliğe yol açarken, çok erken çok fazla zorlanma onarımın başarısız olma riskini doğurur. Her aşamada neleri yapıp neleri yapamayacağınızı ameliyattan sonra değil, önce anlamak, sorunsuz bir iyileşmenin en güçlü belirleyicilerinden biridir.

Ameliyat günü anestezi, ameliyata ve sağlık durumunuza bağlı olarak genel, bölgesel (kolu uyuşturan bir sinir bloğu) veya bunların bir kombinasyonu olabilir. Bölgesel blok, ameliyattan sonraki ilk saatlerde ağrı kontrolüne de yardımcı olur. Cerraha dirseğe güvenli erişim sağlayacak şekilde konumlandırılırsınız, bölge steril teknikle hazırlanır ve kırık ameliyatlarında, ameliyat ilerledikçe hizalamayı ve implant yerleşimini doğrulamak için ameliyat içi görüntüleme kullanılır.

Artroskopik dirsek cerrahisinde cerrah eklemin çevresinde birkaç küçük kesi yapar ve büyütülmüş görüntüyü bir monitöre yansıtan bir kamera yerleştirir. İnce aletlerle serbest cisimler çıkarılır, skar dokusu serbestleştirilir, iltihaplı doku temizlenir, kemik çıkıntıları düzeltilir veya seçilmiş kıkırdak ve yumuşak doku sorunları tedavi edilir. Uygun endikasyonlarda artroskopi, açık cerrahiye göre yumuşak dokuya daha az zarar verir; ancak dirsek, sinirler ve damarlar her giriş noktasına yakın olduğu için artroskopik olarak çalışılması daha zorlu eklemlerden biridir. Dirseğe özgü artroskopi deneyimi bir lüks değil, temel güvenlik unsurudur.

Açık dirsek cerrahisinde planlanmış bir kesi, yaralanmış veya hastalıklı yapıya doğrudan erişim sağlar. Açık yaklaşımlar genellikle karmaşık kırıklar, tendon onarımları, bağ rekonstrüksiyonu, sinir cerrahisi ve eklem protezi için gereklidir. Kırık tespitinde parçalar yeniden konumlandırılır ve kırık tipine uygun implantlarla sabitlenir. Bağ rekonstrüksiyonunda yırtılmış doku onarılır veya bir tendon grefti ile yeniden oluşturulur. Tendon onarımında dikişler ve ankorlar tendonu kemiğe yeniden bağlar. Sinir serbestleştirmesinde cerrah sinirin çevresindeki sıkı dokuyu serbestleştirir ve siniri daha az gerginlik altında olacağı bir konuma taşıyabilir.

Yeniden yapılandırılamayan ciddi kireçlenme veya eklem tahribatında dirsek protezi, hasarlı eklem yüzeylerini çıkarır ve yerine ağrıyı gidermek ve işlevsel hareketi yeniden sağlamak üzere tasarlanmış yapay parçalar yerleştirir. Doğru hasta için, genellikle iltihaplı artriti, ileri dejeneratif hastalığı veya yeniden yapılandırılamayan bir kırığı olan biri için, günlük yaşamı dönüştürebilir; ancak kalıcı bir koşulu beraberinde getirir: implantı korumak için ömür boyu sürecek kaldırma kısıtlamaları. Adaylık dikkatle değerlendirilir ve herhangi bir karar verilmeden önce artılar ve eksiler açıkça konuşulur.

Kullanılan teknoloji gösteriş için değil, belirli amaçlara hizmet eder. Yüksek çözünürlüklü ve üç boyutlu görüntüleme, karmaşık kırık geometrisinin veya şekil bozukluğunun tanısını ve ameliyat öncesi planlamasını destekler. Ameliyat içi görüntüleme, hizalamayı ve tespiti gerçek zamanlı olarak doğrular. Artroskopik kamera sistemleri, ceviz büyüklüğündeki bir eklemin içinde büyütülmüş görüntü sağlar. Modern tespit malzemeleri ve dikiş sistemleri, cerrahların yumuşak dokuya nazik davranırken anatomiyi yeniden sağlamasına olanak tanır; bu da dirsekte ne kadar hareket koruyacağınızı doğrudan etkiler.

Ameliyat süresi büyük farklılıklar gösterir. Sınırlı bir artroskopi veya sinir serbestleştirmesi görece kısadır; karmaşık kırık rekonstrüksiyonu, revizyon cerrahisi veya eklem protezi ise çok daha uzun sürer. Bazı işlemler günübirlik cerrahidir; diğerleri ağrı kontrolü, yara takibi, sinir kontrolleri veya tıbbi gözlem için hastanede bir veya daha fazla gece kalmayı gerektirir. Sonrasında kol, işleme uygun bir pansuman, atel, dirseklik veya askıyla korunur, ağrı kişiye özel bir planla yönetilir ve ekip dolaşımı, şişliği, parmak hareketlerini, duyuyu ve herhangi bir sinir tahrişi belirtisini izler.

Rehabilitasyon dirsek cerrahisinin bir eki değildir: tedavinin yarısıdır. Fizik tedavi genellikle şişlik kontrolü, yara izi bakımı, hareket açıklığı çalışmaları, kademeli güçlendirme, omuz mekaniğine ve duruşa yönelik çalışmalar, gerektiğinde sinir kaydırma egzersizleri ve son olarak işe veya spora özgü yeniden eğitim aşamalarıyla ilerler. Plan; iyileşme, ağrı, sertlik, görüntüleme bulguları ve onarımın stabilitesine göre sürekli olarak düzenlenir. Nazik el, el bileği ve omuz hareketleri çoğu zaman birkaç gün içinde başlar; dirsek hareketi ise bazı işlemlerde erken, bazılarında ise koruma altında geçen bir sürenin ardından başlar.

Dirsek Cerrahisi Sonrası İyileşme

İyileşme, işlem ne olursa olsun tanınabilir bir seyir izler: koruma, hareket, güçlendirme, dönüş; ancak günübirlik bir artroskopi ile yeniden yapılandırılmış bir kırıklı çıkık arasında tempo çok büyük farklılıklar gösterir. Aşağıdaki tablo hastaların çoğunun neler bekleyebileceğini ortaya koymaktadır; size özel protokolünüz bu tablonun önünde gelir.

Dirsek ameliyatı sonrası iyileşme süresi ne kadardır?

Ameliyata bağlı olarak birkaç haftadan neredeyse bir yıla kadar. Basit bir artroskopi veya sinir serbestleştirmesi çoğu zaman birkaç hafta içinde hafif aktivitelere dönüşe olanak tanır. Kırık tespiti, bağ rekonstrüksiyonu ve tendon onarımı ortada yer alır; koruma dönemlerini aylar süren güçlendirme izler. Dirsek protezi ve karmaşık rekonstrüksiyon ise uzun uçta yer alır. Her zaman çizelgesini kısaltan iki şey vardır: doğru işlemle eşleştirilmiş doğru bir tanı ve disiplinli bir rehabilitasyon. Hiçbir şey bir zaman çizelgesini fizik tedaviyi atlamak kadar hızlı uzatmaz.

Dirsek ameliyatından ne kadar sonra kolumu düzeltebilirim?

Pek çok işlemde nazik düzleştirme birkaç gün içinde başlar; korunması gereken onarımlarda ise cerrahınızın belirlediği tanımlı bir sürenin ardından başlar ve tam, rahat düzleştirme (ekstansiyon) genellikle en son geri gelen harekettir. Dirsek, düzleşmenin son derecelerini diğer tüm hareketlerden daha inatçı biçimde kaybeder; fizyoterapistlerin düzleştirme üzerinde erken ve ısrarla çalışmasının nedeni budur. Ciddi travma veya rekonstrüksiyondan sonra, mükemmel bir rehabilitasyonla bile son derecelerde küçük ve kalıcı bir düzleştirme kaybı olabilir ve açık sözlü bir cerrah bunu size ameliyattan sonra değil, önce söyleyecektir.

Dirsek ameliyatından ne kadar sonra araç kullanabilirim?

Kolunuz atel veya askıdayken, güçlü ağrı kesiciler reflekslerinizi etkilerken ve acil bir durumda aracı güvenle kontrol edebilecek hale gelene kadar araç kullanmamanız gerekir; bu da pratikte çoğu işlem için haftalar, büyük rekonstrüksiyonlardan sonra ise daha uzun bir süre anlamına gelir. İşin yasal bir boyutu da vardır: pek çok ülkede aracı gereği gibi kontrol edebildiğinizi gösterebilmeniz gerekir ve sigorta şirketleri bunu yapamayan bir sürücüyü teminat dışında bırakabilir. Zamanlamayı, kolunuzun iyi bir gündeki hissine göre değerlendirmek yerine kontrol randevunuzda cerrahınızla teyit etmenizi rica ederiz.

Dirsek ameliyatından sonra nasıl uyunur?

Hastaların çoğu en iyi sırtüstü veya ameliyat olmayan taraf üzerine yatarak, kol yastıklarla desteklenip el kalp seviyesinin biraz üzerinde duracak şekilde uyur. Kolu yukarıda tutmak, ameliyat sonrası erken dönemdeki gece ağrısının başlıca nedeni olan gece şişliğini azaltır. Takmanız söylendiyse atel veya dirsekliğinizi geceleri de çıkarmayın ve kolunuzun üzerine dönmemek için yanınıza boylu boyunca bir yastık yerleştirin. İlk bir iki haftada bölünmüş uyku yaygındır ve şişlik azaldıkça düzelir; bu, bir şeylerin ters gittiği anlamına gelmez.

Erken Harekete Geçmek Neden Önemlidir ve Gecikmenin Riskleri

Dirsek gecikmeyi diğer eklemlerin çoğundan daha fazla cezalandırır; bunu da başlıca sertlik yoluyla yapar. Geç tanı veya uzun süreli hareketsizlik, altta yatan kırık ya da yumuşak doku yaralanması sonunda iyi tedavi edilse bile hareketin yeniden kazanılmasını zorlaştırır. Yer değiştirmiş kırıklarda beklemek, kemiğin kötü bir konumda kaynamaya başlamasına izin verir; bu da şekil bozukluğu, hareket kaybı, kronik ağrı veya travma sonrası kireçlenme anlamına gelebilir; bu sorunların düzeltilmesi ise asıl yaralanmadan daha zordur.

Dengesizlik de zamanla birikerek ağırlaşır. Tekrar tekrar kayan bir dirsek, her atakta kıkırdak ve kemik yüzeylerine zarar verir. Sporcular atış veya kaldırma mekaniklerini değiştirerek bunu telafi eder ve bunun bedelini omuz, el bileği ve sinirler öder. Kopmuş tendonlar geri çekilir ve skar dokusu oluşturur; bu da geç onarımı erken onarımdan daha karmaşık hale getirir. İlerleyici sinir sıkışması, kas erimesi başladıktan sonra serbestleştirme ameliyatının ancak kısmen geri döndürebileceği kalıcı uyuşukluk veya el güçsüzlüğü bırakabilir.

Bunların hiçbiri her dirsek sorununun acil ameliyat gerektirdiği anlamına gelmez; pek çok durum ilaç tedavisi, dirseklik, enjeksiyonlar, aktivite düzenlemesi ve fizik tedaviyle güvenle yönetilir ve iyi bir cerrah bunu açıkça söyler. Bunun asıl anlamı, erken uzman değerlendirmesinin başlı başına değerli olduğudur; çünkü bu değerlendirme izlenebilecek yaralanmaları, tedavi penceresi kapanmakta olanlardan ayırır. Yaralanmadan kısa süre sonra alınan ikinci bir görüş bu pencereyi korur.

Dirsek Cerrahisinin Faydaları

Gerçekçi olarak bekleyebileceğiniz faydalar tanınıza, kullanılan tekniğe ve sonrasındaki rehabilitasyona bağlıdır; ancak hedefler tüm işlemlerde ortaktır.

Sonucu Etkileyen Faktörler

Dirsek cerrahisinin sonucu; asıl tanıya, yaralanmanın şiddetine, tedavinin zamanlamasına, kemik ve yumuşak dokunun kalitesine, sinir tutulumuna, cerrahi tekniğe ve son olarak ama aynı derecede önemli şekilde rehabilitasyona bağlılığınıza göre şekillenir. Serbest cisim çıkarılması ile karmaşık bir kırıklı çıkık, farklı iyileşme profillerine sahip farklı süreçlerdir ve dürüst beklentiler sonradan akla gelen bir şey değil, iyi bakımın bir parçasıdır.

Eklem yüzeyinin durumu ulaşılabilecek en üst sınırı belirler. Kıkırdak iyi korunmuşsa stabilitenin yeniden sağlanması veya mekanik bir engelin kaldırılması iyi bir işlevi geri kazandırabilir. Kireçlenme ileri düzeydeyse gerçekçi hedef, normal bir dirsek yeniden oluşturmak yerine ağrıyı azaltmaya ve işlevsel hareketi korumaya kayar.

Zamanlama karmaşıklığı belirler. Yer değiştirmiş kırıklar, akut tendon kopmaları ve dengesiz çıkıklar erken dönemde daha kolay tedavi edilir. Kronik sertlik, uzun süredir var olan şekil bozukluğu ve gecikmiş tendon onarımı pek çok durumda yine de ele alınabilir; ancak ameliyat daha kapsamlı, iyileşme ise daha az öngörülebilir olur.

Sinir sağlığı özel bir ilgiyi hak eder. Ulnar sinir, pek çok dirsek hastalığında ve pek çok dirsek ameliyatında hassas durumdadır. Sinir belirtileri hafif ve yeni olduğunda serbestleştirme ameliyatı ilerlemeyi durdurabilir. Kas erimesi yerleşmişse iyileşme daha yavaştır ve bazen tam olmaz. Cerrahi ekibiniz tam da bu nedenle tedavi öncesinde ve sonrasında sinir işlevini dikkatle değerlendirir.

Rehabilitasyonun kalitesi, cerrahi sonucun ne kadarını gerçekten koruyacağınızı çoğu zaman belirler. Dirsek fizik tedavisi hassasiyet gerektirir: eklemin sertleşmemesi için harekete, onarımın iyileşmesi için ise korunmaya ihtiyacı vardır ve bu denge haftadan haftaya değişir. Üst ekstremite konusunda deneyimli bir fizyoterapist bu dengeyi yönetir; sizin üzerinize düşen ise göze çarpmayan kısımdır: ev egzersizleri, dirseklik kullanımında disiplin, şişlik kontrolü ve kısıtlamalara uymak.

Genel sağlık durumu iyileşmeyi etkiler. Sigara, iyi kontrol edilmeyen diyabet, iltihaplı hastalık, yetersiz beslenme, bazı ilaçlar ve düşük kemik yoğunluğu; yara iyileşmesini, kemik kaynamasını, enfeksiyon riskini ve tendon ya da bağ iyileşmesini etkiler. Bu faktörler ameliyattan önce gözden geçirilir; böylece iyileştirilebilecek olan her şey iyileştirilir.

İyi bir sonuç bir röntgen ya da düzgün iyileşmiş bir kesiyle tanımlanmaz. Dirseğin, gerçekte sürdürdüğünüz yaşam için yeterince stabil, yeterince rahat ve yeterince hareketli olması anlamına gelir. Bir kişi için bu, büro işi ve günlük işlerde bağımsızlıktır; bir başkası için güvenli bedensel çalışma veya rekabetçi spora aşamalı dönüştür. Kişisel hedefler ilk görüşmeden itibaren cerrahi planın bir parçası olmalıdır.

Kararı Değerlendirmek

Dirsek sorunları, tüm kolu olumsuz etkiledikleri için can sıkıcıdır: bu tek eklemdeki ağrı, sertlik, dengesizlik veya güçsüzlük, eklemin boyutuyla orantısız biçimde işi, sporu ve bağımsızlığı kısıtlar. Umut verici gerçek ise dirsek hastalıklarının çoğunun üç şey bir araya geldiğinde iyi yanıt vermesidir: doğru bir tanı, gerçek soruna uygun bir işlem ve gereği gibi tamamlanan bir rehabilitasyon.

Ameliyat bir seçenek olarak gündeme geldiyse, tedavinizi yürüten cerraha sorulması faydalı olan sorular belirli sorulardır. Tam olarak ne hasar görmüş ve görüntüleme ne gösteriyor? Beklersek ne olur? Hangi işlem öneriliyor ve neden alternatifler yerine bu? Bir ayda, üç ayda ve altı ayda neler yapabileceğim? Kalıcı kısıtlamalar varsa, bunlar nelerdir? Ameliyatın neler başarabileceğinin sınırları da dahil olmak üzere bu soruları açıkça yanıtlayan bir cerrah, sağlıklı bir kararın gerektirdiği bilgiyi size veriyor demektir. Dirsek, hem cerrahide hem de karar vermede hassasiyetin karşılığını verir.

Hazırlık

Dirsek ameliyatından önce ortopedi ekibi röntgen, MR veya BT görüntülerini, tıbbi geçmişi, kullanılan ilaçları ve anesteziye uygunluğu değerlendirir. Yaşa ve sağlık durumuna bağlı olarak kan testleri ve kardiyak değerlendirme istenebilir. Hastalardan genellikle önerildiğinde kan sulandırıcı ilaçları bırakmaları ve anesteziden önce yiyip içmemeleri istenir.

Tedavi Sonrası Bakım

Ameliyattan sonra dirsek bir atel, dirseklik veya askıyla korunabilir ve ağrı reçete edilen ilaçlarla yönetilir. Sertliği azaltmak ve hareket açıklığını yeniden kazandırmak için fizik tedaviye çoğu zaman kademeli olarak başlanır. Hastaların yarayı temiz tutmaları, kontrol randevularına katılmaları ve cerrah izin verene kadar yük kaldırmaktan ve spordan kaçınmaları gerekir.

Kaynak: Bu yazı, Acıbadem International’ın “Elbow Surgery” hasta bilgilendirme sayfasının Türkçe çevirisidir; özgün metin Acıbadem International Tıbbi Kurulu tarafından incelenmiştir. Konu, Prof. Dr. Safa Gürsoy’un Acıbadem International profilinde tedavi ettiği alanlar arasında yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için hekiminize başvurunuz.