Ön çapraz bağ nedir, nasıl yırtılır?
Ön çapraz bağ, dizin içinde uyluk kemiği ile kaval kemiğini bağlayan ve özellikle dönme hareketlerinde dizi dengede tutan ana bağdır. Yırtıklar çoğunlukla temassız yaralanmalarla olur: ani duruş, yön değiştirme ya da sıçramadan yanlış iniş.
Yırtığa sıklıkla menisküs, kıkırdak ya da diğer bağların yaralanması eşlik eder; bu yüzden değerlendirme bütün dizi kapsamalıdır.
Belirtiler
- Yaralanma anında kopma hissi ya da ses, ardından saatler içinde gelişen şişlik
- Dizde boşalma, özellikle dönerken güvensizlik hissi
- İlk günlerde hareket kısıtlılığı ve ağrı
Tanı
Deneyimli bir muayene ile bağın bütünlüğü büyük ölçüde değerlendirilebilir; MR tanıyı doğrular ve eşlik eden yaralanmaları gösterir.
Tedavi seçenekleri
Rehabilitasyon
Yön değiştirme gerektiren spor yapmayan ve dizinde boşalma yaşamayan bazı hastalarda, kas güçlendirme programıyla ameliyatsız izlem bir seçenektir.
Artroskopik bağ rekonstrüksiyonu
Spora dönmek isteyen ya da dizinde boşalma yaşayan hastalarda yırtık bağ, genellikle hastanın kendi tendonundan hazırlanan bir greftle kapalı yöntemle yeniden oluşturulur. Greft seçimi yaşa, spora ve dizin durumuna göre yapılır. Gerekli durumlarda dizin dönme dengesini destekleyen ek işlemler de planlanabilir.
Ameliyat sonrası ve sahaya dönüş
Rehabilitasyon ameliyatın ertesi günü başlar ve aylar süren aşamalı bir programdır. Genel literatürde sahaya dönüş çoğunlukla 9–12 ay arasında planlanır. Doktorun, ameliyat sonrası iyileşmenin hastalar arasında farklı seyirler izlediğini gösteren bir çalışması bulunmaktadır; bu yüzden dönüş kararı takvimden çok kas gücü, denge ve sıçrama testleriyle verilir.
Sık sorulanlar
Yırtık bağ kendiliğinden kaynar mı?
Ön çapraz bağın tam yırtıkları genellikle kendiliğinden kaynamaz; ancak bazı hastalar ameliyatsız da dengeli bir diz elde edebilir.
Ameliyatı ne zaman olmalıyım?
Genellikle ilk şişlik geçip diz hareket açıklığını geri kazandıktan sonra planlanır; kilitlenme gibi durumlarda daha erken gerekebilir.
Tekrar yırtılır mı?
Yeniden yırtılma riski vardır; tam rehabilitasyon ve testlerle verilen spora dönüş kararı bu riski azaltmaya yöneliktir.