Çalışma neyi araştırdı?
Kas-iskelet sistemi yaralanmaları (travmaları), acil sağlık hizmetlerinin ve hastanelerin iş yükünü önemli ölçüde artıran bir halk sağlığı konusudur. Yazarlar, ulusal bir travma kayıt sisteminin etkili ve güvenilir biçimde kurulmasına temel oluşturacak veriler elde etmeyi amaçladı.
Çalışma üç soruya yanıt aradı: Beş yıllık dönemde Ankara il sınırları içinde acil sağlık hizmetlerine başvuran travma hastası sayısı nedir? Bu hastalar aylara, yıllara ve yaralanan vücut bölgesine göre nasıl dağılıyor? Acil müdahaleler nasıl sonuçlandı?
Nasıl yapıldı?
Bu geriye dönük (retrospektif) bir kayıt çalışmasıdır. Ocak 2014 ile Aralık 2018 arasında Ankara'da acil sağlık ekiplerinin kas-iskelet yaralanması ön tanısı koyduğu hastalar, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü'nün Acil Sağlık Otomasyon Sistemi (ASOS/EHAS) kayıtlarından tarandı.
- Kayıtları eksik olan ve ölen hastalar çalışma dışı bırakıldı.
- Hastalar yaş, cinsiyet, travmanın olduğu saat ve ay bakımından gruplandı.
- Yaralanmalar ICD-10 kodlarına göre üst ekstremite (el-bilek, dirsek-önkol, omuz-üst kol), alt ekstremite (ayak-ayak bileği, diz-bacak, kalça-uyluk) ve çoklu yaralanmalar olarak sınıflandı.
- Çalışma yerel etik kurul tarafından onaylandı.
Ne bulundu?
- Toplam 32.749 hastanın 19.523'ü (%59,61) erkek, 13.226'sı (%40,39) kadındı.
- En yüksek hasta sayısı 2017'de görüldü (8.951); 2015 ile 2016 arasında hasta sayısında %37,90 artış oldu.
- Aylara göre en çok hasta Nisan (3.284) ve Ağustos (3.251) aylarında görüldü; yaralanmalar beş yıl boyunca en sık 4. ile 10. aylar arasında yoğunlaştı.
- Vakaların en çoğu 12:00-18:59 saatleri arasındaydı (14.596 vaka); bu açıdan cinsiyetler arasında anlamlı fark yoktu.
- En sık yaralanan bölge kalça ve uyluktu (%23,34); bunu ayak ve ayak bileği (%18,58) ile çoklu yaralanmalar (%16,48) izledi.
- Hastaların %64,21'i hastaneye nakledildi; olay yerinde ölüm 33 hastada (%0,10) görüldü.
Yazarların vardığı sonuç
Yazarlara göre bu çalışma, Türkiye'de acil sağlık hizmeti sağlayıcılarından elde edilen verileri inceleyen ilk çalışmadır ve mevcut eksiklikleri gidermek, kayıt sistemlerini güncelleyerek iyileştirmek için kullanılabilecek bir pilot çalışma olarak görülebilir. Yazarlar, düzgün tutulan kayıtların yönetim planlamasına, maliyet analizlerine ve hasta yoğunluğunun yüksek olduğu ay ve saatlerde ek personel planlamasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Çalışmanın sınırlılıkları
Yazarların belirttiği zayıf yön, hastaların Ankara içindeki bölgesel dağılımının ve kesin (son) tanılarının değerlendirilememesidir. Güçlü yönler olarak ise hasta sayısının yüksek, veri kaybının düşük olması ve ay ile gün içi saat dağılımının görülebilmesi sayılıyor.
Künye
Can İ, Akkaya M, Bekgöz B, Şimşek ME, Gürsoy S, Kaya Ö. (2022). Retrospective analysis of 32,749 patients: A pilot orthopedic trauma registry study in Ankara province. Ankara Medical Journal, 22(2), 204-214.
DOI: 10.5505/amj.2022.17136
Tam metin (ücretsiz): Ankara Medical Journal
Bu yazı, yayımlanmış bir bilimsel makalenin genel bilgilendirme amaçlı özetidir; muayene ve kişisel tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için hekiminize başvurunuz.
